Czynniki chemiczne

Substancje toksyczne – występujące w środowisku pracy związki chemiczne mogą mieć różną toksyczność zależną od stopnia powinowactwa danego związku do tkanek i narządów ustroju, jak i od sposobu działania na organizm. W związku z tym dla tych związków zostały określone dopuszczalne dawki określone jako Najwyższe Dopuszczalne Stężenie (NDS), Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Chwilowe
(NDSCh) i Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Pułapowe (NDSP).

Substancje toksyczne mogą działać na człowieka w sposób:
– niezależny (różne substancje o różnym działaniu),
– sumujący (sumowanie skutków biologicznego oddziaływania substancji),
– synergistyczny (wspomagający, np. alkohol i rozpuszczalniki), 
– antagonistyczny (jednoczesne występowanie substancji szkodliwych osłabia ich toksyczność).

Substancje drażniące – związki chemiczne, przeważnie w postaci gazowej, wywołujące działanie drażniące błon śluzowych i skóry.
Należą do nich: amoniak, chlorowodór, chlor, fosgen, tlenki azotowe, fluor, fluorowodór, izocyjaniany, tworzywa poliuretanowe, kleje i rozpuszczalniki, związki ftalowe, ftalanowoglikolowe, utwardzacze łączone z kwasem fosforowym, siarkowym i innymi oraz inne związki o działaniu drażniącym.

Substancje uczulające – związki chemiczne wywołujące uczulenie (alergię) jako swoistą na nie reakcję organizmu. Największe znaczenie w praktyce przemysłowej mają alergeny kontaktowe, które po zetknięciu z powierzchnią skóry powodują stany zapalne, rumień, wypryski i inne zmiany skórne występujące najczęściej w miejscach kontaktu. Należą do nich na przykład: związki chromu, niklu, kobaltu, formalina, fenol, rezorcyna, a także wyżej wymienione substancje drażniące.

Substancje rakotwórcze – związki chemiczne o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi,
Substancje mutagenne – związki chemiczne powodujące zmiany w genach przekazywanych na następne pokolenie. Do czynników mutagennych zalicza się m.in. iperyt, formalinę, benzen, barwniki azowe, akrydynowe, pochodne puryny i pirymidyny, kwas azotowy. Zaliczyć tu można także leki wprowadzone do organizmu
matki i działające szkodliwie na płód,

Podział szkodliwych związków chemicznych w zależności od dróg wchłaniania przedstawia się następująco:
wchłanianie przez drogi oddechowe substancji toksycznych w postaci par, gazów,
dymów, aerozoli i pyłów jest najczęstszym źródłem przenikania do organizmu tych
substancji. Szybkość i sposób wchłaniania wahają się w szerokich granicach w zależności od miejsca wchłaniania w drogach oddechowych oraz właściwości fizycznych i chemicznych substancji. Wchłanianie substancji toksycznych w obrębie górnych i środkowych dróg oddechowych jest zwykle niewielkie. Najszybciej wchłanianie odbywa się w pęcherzykach płucnych (70 m² samej powierzchni pęcherzykowej przy 90 m² powierzchni wchłaniania układu oddechowego), 
przenikanie przez skórę substancji chemicznych szkodliwych do krwi może
spowodować zatrucie ogólne, niekiedy ciężkie i śmiertelne. Przez skórę będą przechodzić przede wszystkim substancje rozpuszczalne w tłuszczach (najszybciej przenikają rozpuszczalne jednocześnie w wodzie). Pocenie i wilgotność skóry wzmagają wchłanianie. Otarcia skóry powiększają jej zdolność wchłaniania nawet
kilkadziesiąt tysięcy razy,

– wchłanianie przez przewód pokarmowy szkodliwych substancji chemicznych jest stosunkowo niewielkie. Substancje te dostają się do żołądka (przez usta) najczęściej drogą pośrednią, przeniesione rękami lub wraz z pożywieniem, w czasie picia lub palenia papierosów, a więc głównie przy zaniedbaniach higienicznych.